Awdur: Ysgol De Caerdydd

Dyma destun llythyr agored at sylw Cyngor Caerdydd a anfonwyd ar 21 Medi 2026.

Annwyl Chris Weaver a Chabinet Cyngor Caerdydd, 

Roedd hi’n galonogol iawn clywed eich sylwadau yn y Cyngor ar 26 Mehefin 2026 ynghylch eich dyhead i sicrhau ecwiti i bob plentyn yn y ddinas gael mynediad at addysg cyfrwng Cymraeg.

Ysgol Bob Oed (3-19) cyfrwng Cymraeg i wasanaethu Tre-biwt, Grangetown ac ardaloedd cyfagos

• Ar drothwy cyhoeddi canlyniadau “Ymgysylltu â rhanddeiliaid ar dŵf cynaliadwy darpariaeth uwchradd cyfrwng Cymraeg”, dymunwn nodi’n gyhoeddus felly mai yn eich dwylo chi y mae’r cyfrifoldeb i unioni degawdau o gamwahaniaethu strwythurol yn erbyn cymunedau mwyaf aml-ddiwylliannol y ddinas a’r genedl yng nghyd-destun llwybr dilyniant addysg cyfrwng Cymraeg o’r meithrin i’r chweched dosbarth. Gwelir o hyd dan-gynrychiolaeth enbyd o rai cymunedau, boed hynny’n gymunedau daearyddol neu ddiwylliannol, mewn addysg cyfrwng Cymraeg. Dim ond drwy sicrhau’r bedwaredd ysgol uwchradd fel rhan o gais am gyllid i sefydlu Ysgol Bob Oed (3-19 oed) cyfrwng Cymraeg i wasanaethu Tre-biwt, Grangetown ac ardaloedd cyfagos y bydd modd ichi gael y posibilrwydd o wyrdroi’r anghyfiawnder cymdeithasol hwn.

Tir Sgwâr Callaghan

• Nodwn hefyd sylwadau eich rhagflaenydd Huw Thomas AS am y bedwaredd ysgol uwchradd Gymraeg a’i gyfeiriad at leoliad posib rhwng Tre-biwt a chanol y ddinas (yn siambr y Senedd ar 16 Mehefin 2026, a dyfyniad mewn erthygl Nation.Cymru ar 17 Medi 2026). Mae’r lleoliad yn gwbwl ddelfrydol yn yr ystyr ei fod ar stepen drws cymunedau Tre-biwt a Grangetown. Gobeithiwn yn fawr eich bod yn parhau i ddatblygu’r achos dros sefydlu’r bedwaredd ysgol uwchradd Gymraeg a chweched dosbarth penodedig ar Sgwâr Callaghan fel canolbwynt i gampws aml-safle fydd yn cwmpasu ffrydiau cynradd newydd ynghyd ag adnoddau i’r gymuned gyfan. Mynegwn bryder dirfawr felly fod Llywodraeth Cymru, yn ôl y sôn, yn ystyried cefnu ar y syniad o glustnodi’r tir i sefydlu’r ysgol gyda’r nod o’i werthu at bwrpasau preifat. Mae hyn yn pwysleisio’r brys argyfyngus sydd arnoch i gyflwyno cais ffurfiol am y tir hwn i Lywodraeth Cymru. Dim ond chi fel gweinyddiaeth sydd â’r grym i gydweithio â Llywodraeth Cymru i glustnodi’r tir hwn, neu fel arall sicrhau safle arall sy’n addas wrth galon y gymuned, er lles plant a phobol ifanc de Caerdydd yn hytrach na buddiannau preifat.

Gwarchod Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Edern

• Yn ogystal â sefydlu’r bedwaredd ysgol uwchradd fel rhan o’r Ysgol Bob Oed, disgwyliwn ymrwymiad di-amwys y byddwch yn gwarchod Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Edern sydd wrth galon cymuned dwyrain Caerdydd, gan ymrwymo i uwchraddio adnoddau’r ysgol i adeilad uchel ei safon sy’n ffit i bwrpasau addysgu yn yr unfed ganrif ar hugain. Yn unol ag un o brif gonglfeini’r Cwricwlwm i Gymru, mae angen ysgol uwchradd cyfrwng Cymraeg gymunedol ym mhob pwynt cwmpawd o’r ddinas.

Gyda’r etholiadau lleol ym mis Mai 2027, dyma’ch cyfle fel y weinyddiaeth bresennol i ddangos eich bod o ddifrif am gyflawni dros deuluoedd de Caerdydd, buddsoddi yn ysgolion uwchradd cyfrwng Cymraeg yng ngogledd, gorllewin a dwyrain y ddinas a dangos, mewn modd cwbwl ymarferol, fod y Gymraeg yn perthyn i bawb, o bob cefndir.

Yn gywir,

• Catrin Dafydd
• Matthew Ford
• Carl Morris
• Emily Pemberton
• Osian Rhys
• Llywelyn ap Gwilym, cyd-drefnydd Rhieni Dalgylch Bro Edern
• Siôn Llewelyn Jones, cadeirydd Cell Caerdydd, Cymdeithas yr Iaith

Dewch i’r brotest dros Ysgol De Caerdydd.

“Adeiladwch Ysgol De Caerdydd!”
Neuadd y Sir, Glanfa’r Iwerydd
Dydd Iau 16 Gorffennaf 2026
4-5yp

Nodwch mai dyma’r dyddiad newydd ar gyfer y brotest! (Roedd rhaid i ni ohirio’r dyddiad gwreiddiol ym mis Mehefin oherwydd y gwres eithafol.)

Gwisgwch (dewisol): het galed a gwisg lachar. Os gallwch, dewch â bwced a rhaw a phlacard.

Croeso cynnes i bawb ddod i brotest bositif a gobeithiol.

Rhannwch fanylion am y brotest

Yng Nghaerdydd, mae angen ysgolion uwchradd Cymraeg ar y gorllewin, gogledd, dwyrain a’r de. Ond does dim un yn y de.

Mae Tre-biwt, Grangetown ac ardaloedd cyfagos yn haeddu ysgol cyfrwng Cymraeg o’r radd flaenaf yn y gymuned – gyda chroeso i blant o bob oedran a chefndir.

Dewch i’r brotest dros Ysgol De Caerdydd:

“Adeiladwch Ysgol De Caerdydd!”
Neuadd y Sir, Glanfa’r Iwerydd
Dydd Iau 25 mis Mehefin 2026
4-5yp

Gwisgwch: het galed a gwisg lachar. Dewch â bwced a rhaw a phlacard. Croeso cynnes i bawb.

Rhannwch fanylion am y brotest

DIWEDDARIAD 22/6/2026

Nodwch fod y brotest gan ymgyrch Ysgol De Caerdydd tu fas i Neuadd y Sir ddydd Iau yma WEDI’I CHANSLO.

Mae Swyddfa’r Met wedi rhyddhau rhybudd coch am “wres eithafol” ar gyfer dydd Iau. Mae risg sylweddol uwch i iechyd gyda rhagolygon o dymheredd sy’n debygol o dorri record mis Mehefin, oddeutu 35°C neu fwy.

Mae diogelwch pawb yn y gymuned yn gwbl greiddiol i werthoedd yr ymgyrch. Plîs dywedwch wrth eich ffrindiau fod y digwyddiad wedi ei ganslo achos y tywydd. A gwyliwch y gofod am ein camau nesaf fel ymgyrch.

Ymgyrch Ysgol De Caerdydd

Bydd etholiad i’r Senedd ar 7 Mai 2026.

Os ydych chi’n pleidleisio yng Nghaerdydd, mae’r wefan newydd hon dinas.cymru yn adnodd i chi.

Bydd aelodau’r Senedd sy’n ein cynrychioli ni yn chwarae rhan bwysig yn natblygiad ysgolion Cymraeg yng Nghaerdydd.

Mae hynny yn cynnwys yr angen i adeiladu Ysgol De Caerdydd yn Grangetown/Tre-biwt yn ogystal ag anghenion eraill.

Er bod gan Gyngor Caerdydd ei rôl hanfodol i’w chwarae, mae hwn yn gyfle mawr i dynnu sylw ymgeiswyr y Senedd i’r angen i dyfu addysg Gymraeg yn y ddinas.

Dau bwynt ymarferol:

• E-bostiwch ymgeiswyr i ofyn iddyn nhw addo cefnogi twf addysg cyfrwng Cymraeg yng Nghaerdydd. Gallwch chi ddilyn y camau ar y wefan, bydd yn cymryd 3 munud.
• Rhannwch y wefan gyda ffrindiau!

Diolch yn fawr iawn i chi ac i’r holl grwpiau a mudiadau sy’n cyd-drefnu ac yn cefnogi’r neges at ymgeiswyr.

Mae ymarferion ymgysylltu Cyngor Caerdydd wedi dod i ben.

I’r rhai sydd wedi cymryd rhan mewn ymgyrch Ysgol De Caerdydd, diolch o galon am eich holl waith caled.

Bydd mwy o gyfleoedd i gymryd rhan yn yr ymgyrch yn 2026. Tanysgrifiwch i gylchlythyron e-byst er mwyn bod ymhlith y cyntaf i glywed am newyddion yr ymgyrch.

Dyma oedd ein neges fer at y cyngor:

Annwyl Gyngor Caerdydd

Rydw i’n cefnogi Ysgol bob oed (3-19) cyfrwng Cymraeg wedi ei lleoli yn Nhre-biwt neu Grangetown ac i wasanaethu teuluoedd a chymunedau de Caerdydd – sef ysgol uwchradd a chynradd cyfrwng Cymraeg mewn adeilad newydd, cynaliadwy gydag adnoddau i’r gymuned (Opsiwn 5 yn y ddogfen “Ymgysylltu â rhanddeiliaid ar dŵf cynaliadwy darpariaeth uwchradd cyfrwng Cymraeg”).

* Mae’r iaith Gymraeg yn perthyn i bawb o bob cefndir.

* Er bod poblogaeth de’r ddinas yn tyfu, does dim ysgol uwchradd cyfrwng Cymraeg i wasanaethu de’r ddinas. Rhaid i blant gael ysgol leol – nid teithio allan o’u cymunedau.

* Mae lledaeniad daearyddol addysg uwchradd Gymraeg y ddinas yn camwahaniaethu yn erbyn cymunedau mwyaf aml-ddiwylliannol y ddinas a Chymru.

* Mae hyn yn anghyfiawnder sy’n cael ei ddioddef gan blant o ardaloedd mwyaf difreintiedig yn economaidd y brifddinas a Chymru.

* Mae’r Cwricwlwm i Gymru yn pwysleisio’n glir y dylai plant dderbyn eu haddysg yn eu cymuned er mwyn dathlu eu hunaniaeth wrth ddysgu am y byd.

* Nid yw cludo plant de’r ddinas o’u cymunedau yn deg a chynhwysol ac nid oes modd iddynt deithio’n gyfleus i ysgol gymunedol sy’n eu cynrychioli. Rhaid cael ysgolion uwchradd cyfrwng Cymraeg yn Ne, Gogledd, Dwyrain a Gorllewin y ddinas!

* Bydd yr ysgol bob oed yn ychwanegu at ddarpariaeth gynradd yn ne Caerdydd, a gellid cynyddu nifer y ffrydiau cynradd dros amser. Mae Deddf y Gymraeg ac Addysg 2025 yn golygu bod gan y Cyngor ddyletswydd i dyfu addysg cyfrwng Cymraeg yn weithredol.

Darllenwch safbwynt ymgyrch Ysgol De Caerdydd sydd yn rhoi mwy o fanylion am y pwyntiau uchod: https://decaerdydd.cymru/ymgysylltu

Fel mater o gyfiawnder cymdeithasol, rhaid adeiladu 4edd ysgol uwchradd cyfrwng Cymraeg y ddinas yn syth – ysgol bob oed (3-19) wedi ei lleoli yn ac i wasanaethu plant Tre-biwt, Grangetown a chymunedau de’r ddinas.

[Diwedd]

Darllenwch ymatebion llawn yr ymgyrch i Gyngor Caerdydd.

Diolch i chi a phawb sydd wedi e-bostio Cyngor Caerdydd i gefnogi Ysgol De Caerdydd – ysgol cyfrwng Cymraeg newydd i dde Caerdydd wedi’i lleoli yn Grangetown/Tre-biwt!

Os nad ydych chi wedi e-bostio’r cyngor eto… Cofiwch fod y cyngor yn eich gwahodd i leisio barn am addysg Gymraeg nawr, a’r diwrnod olaf i wneud hyn fydd 26 Mawrth. Anfonwch yr e-bost heddiw.

Mae’r cyngor yn anfon e-bost o gadarnhad at unrhyw berson sydd wedi e-bostio:

Annwyl Ymgynghorai,

Diolch am eich ymateb e-bost i’r ymarfer ymgysylltu ar dwf cynaliadwy darpariaeth ysgolion uwchradd cyfrwng Cymraeg.

[…]

Byddem yn ddiolchgar pe gallech chi hefyd gwblhau’r arolwg ymgysylltu […]

Mae’r cyngor eisoes wedi datgan bod e-bost yn ffordd ddilys a derbyniol o ymateb i’r ymgysylltu. Dyw hi ddim yn hollol glir pam rydyn ni’n cael cais i gwblhau arolwg.

Os oes gennych 5-10 munud, gallech chi fynd trwy’r arolwg.

Dyma rai pethau y gallech chi gadw mewn cof.

Pwyntiau cyffredinol

• Mae pob cwestiwn yn opsiynol. Os nad ydych chi’n siŵr beth sydd orau rydych chi’n gallu anwybyddu unrhyw gwestiwn.

• Mae hyn yn ymgysylltu anffurfiol i “dynnu mas yr isiws”. Dyw e ddim yn ymgynghoriad ffurfiol. Mae’ch ymateb yn rhan o sgwrs. Felly mae’n bwysig i gymryd rhan, a cheisio cyfleu’r canlyniad gorau. Ond dyw hi ddim yn werth poeni am y manylion bach.

Adran 2: Egwyddorion ac Adran 3: Blaenoriaethau

• Mae Adran 2: Egwyddorion ac Adran 3: Blaenoriaethau yn od achos maen nhw’n cynnwys rhestrau o bethau sydd i gyd yn bwysig. Mae rhai ohonyn nhw’n ddyletswyddau statudol ar Gyngor Caerdydd! Os oes unrhyw amheuaeth am unrhyw beth, symudwch ymlaen.

Adran 4: Opsiynau

• Adran 4: Opsiynau yw’r adran fwyaf arwyddocaol o’r arolwg. Dyma’r ymatebion mae’r ymgyrch yn argymhell:
  • Opsiwn 4:  Sefydlu pedwaredd ysgol uwchradd Gymraeg newydd yn ne Caerdydd – “Cymorth” (Cefnogi)
  • Opsiwn 5:  Sefydlu ysgol Gymraeg 3-16, neu 3-19 oed newydd yn ne Caerdydd – Cefnogi’r Gryf
  • Fel ymgyrch rydyn ni’n Gwrthwynebu’n Gryf yr holl opsiynau eraill (1, 2, 3, a 6). Maen nhw naill ai’n annigonol neu’n annerbyniol o niweidiol.

Opsiwn 5 yw’r gorau oherwydd byddai’n dod â’r 4edd ysgol uwchradd cyfrwng Cymraeg i dde’r ddinas, a hefyd yn mynd i’r afael â’r angen cynyddol am ragor o lefydd meithrin/cynradd. Mae Ysgol Hamadryad yn ysgol ardderchog a fydd yn bwydo’r ysgol uwchradd newydd hon. Ar hyn o bryd mae Hamadryad yn gwasanaethu ardal gyfan y Bae, Tre-biwt a Grangetown. Os yw’r cyngor o ddifrif am ei ddyletswydd a’i strategaeth o roi’r iaith Gymraeg i fwy o blant yna bydd angen mwy o ddarpariaeth gynradd Gymraeg yn y gymuned am y blynyddoedd i ddod. Gellid cynyddu hyn yn raddol dros amser. Byddai campws bob oed (lleoli’r meithrin/cynradd newydd ar yr un safle â’r ysgol uwchradd newydd) yn dod â llawer o fanteision.

Opsiwn 4 yw’r ail orau, dyna pam mae “Cymorth” (Cefnogi) yn gwneud sens. Ei wendid fel opsiwn yw nad yw’n sôn am dŵf meithrin/cynradd.

Adran 5: Dalgylchoedd

• Mae Adran 5: Dalgylchoedd yn anodd ei hateb. Bydd yr ysgol newydd yn gwella hygyrchedd addysg Gymraeg yn ne Caerdydd. Bydd hi’n creu dalgylch newydd beth bynnag. Mae’n well neidio dros y cwestiwn hwn oherwydd does dim cyd-destun. Gall ei ateb greu’r argraff mai’r datrysiad terfynol yw chwarae gyda’r dalgylchoedd. Ni fydd y rhain yn mynd i’r afael â’r angen yng Grangetown, Tre-biwt a’r ardaloedd cyfagos am ysgol newydd sbon.

Gobeithio bod popeth yma yn help i chi. Os hoffech chi gael manylion gallwch weld ymateb hir yr ymgyrch i’r ymarferion ymgysylltu.

Mae croeso i chi anfon e-bost at dîm yr ymgyrch os ydych chi eisiau helpu neu os ydych chi eisiau sgwrs.

E-bostiwch Gyngor Caerdydd heddiw

Mae modd i chi e-bostio Cyngor Caerdydd nawr i fynegi cefnogaeth dros ysgol Gymraeg bob oed (3-19) i dde Caerdydd – ysgol uwchradd a chynradd mewn adeilad newydd yn Grangetown/Tre-biwt.

Bydd ymgysylltiad Cyngor Caerdydd ar addysg uwchradd Gymraeg yn dod i ben ar ddydd Iau 26 Mawrth 2026 felly dyma eich cyfle i weithredu.

Mae’r ymgyrch dros ysgol cyfrwng Cymraeg bob oed (3-19 oed) i Dre-biwt, Grangetown a’r ardaloedd cyfagos wedi llunio ymateb templed hawdd i chi gopïo mewn un e-bost i’r cyngor.

• Dyma’r camau i chi ddilyn.

Ac o fewn 3 munud? Byddech chi wedi cyfrannu eich llais dros blant de’r ddinas.

Mae plant Tre-biwt, Grangetown a’r ardaloedd cyfagos yn dibynnu arnom nawr i alw am ysgol bob oed (3-19 oed) cyfrwng Cymraeg iddynt!

Byddai’r ysgol yn cynnwys y 4edd ysgol uwchradd Gymraeg yn y ddinas. Yn ogystal bydd yn tyfu darpariaeth meithrin/cynradd Cymraeg ar y safle am y blynyddoedd i ddod. Campws fydd yn adnodd o ddefnydd i’r gymuned gyfan a man byrlymus, dinesig lle bydd y Gymraeg yn ganolog ac yn rhan o stori aml-ddiwylliannol, amlieithog.

Mewn dinas o faint Caerdydd, mae angen ysgolion uwchradd Cymraeg ar y Gogledd, y De, y Dwyrain a’r Gorllewin.

Plis peidiwch ag anghofio ymateb achos bydd pob e-bost i Gyngor Caerdydd yn cyfrif.

Rhannwch y cyfle i e-bostio’r cyngor

Gorau oll os allech chi annog ffrind neu gymydog i ymateb hefyd. Diolch!

Y cyfeiriad i’w argymhell yw www.decaerdydd.cymru ar gyfer y camau i’w dilyn. Diolch!

Dyma rai eitemau ar y sosials i chi hoffi a rhannu ymlaen.

Facebook (Cymraeg)

3 munud o dy amser i alw am yr ysgol

Facebook (Saesneg)

3 minutes of your time to call for the school

Instagram (Cymraeg)

3 munud o dy amser i alw am yr ysgol!

Instagram (Saesneg)

3 minutes of your time to call for the school

Bluesky (Cymraeg)

3 munud o dy amser i alw am ysgol.Cer i decaerdydd.cymru

— Ysgol_De_Caerdydd (@ysgoldecaerdydd.bsky.social) 2026-03-04T16:12:17.294Z

Bluesky (Saesneg)

3 minutes of your time to call for the schoolGo to southcardiff.wales

— Ysgol_De_Caerdydd (@ysgoldecaerdydd.bsky.social) 2026-03-04T16:32:32.045Z

Mae dros 80 o bobl adnabyddus wedi arwyddo llythyr cyhoeddus yn galw ar Arweinydd a Chabinet Cyngor Caerdydd i sefydlu ysgol uwchradd Gymraeg ar gyfer cymunedau Tre-Biwt, Grangetown ac ardaloedd cyfagos.

Ymysg y bobl sydd wedi arwyddo mae arweinwyr cymunedol ardal Tre-biwt a Grangetown megis Emily Pemberton, Tariq Awan, Liz Musa, ac Ifty Khan.

Ymysg y cerddorion, artistiaid, beirdd ac actorion sydd wedi arwyddo mae Gwenno Saunders, Dafydd Iwan, Gruff Rhys, Dionne Bennett, Hammad Rind, Patricia Morgan (Datblygu), Don Leisure, Caryl Parry Jones, Sue Jones Davies, Cian Ciarán, Ani Saunders, Griff Lynch, Cerys Hafana, Annes Elwy, Morgan Elwy, Rachael Solomon (Eden), John Griffiths (Llwybr Llaethog), DJ Jaffa, Peredur ap Gwynedd (Pendulum), Sharon Morgan, Lisa Angharad, Rhys Gwynfor, Joe Patrick Healy, Ali Goolyad, Kyle Legall, Llio Maddocks, a Miriam Isaac.

Darllenwch y stori lawn ar wefan Newyddion S4C.

Gweler hefyd: straeon Golwg360 a Nation.Cymru

Diweddariadau:

Roedd erthygl a fideo am yr ymgyrch gan Ysgol Newyddiaduraeth Caerdydd.